Spring naar hoofd-inhoud

Wadden in Beeld

Wadden in Beeld 2020

Opvallende trends in natuur en landschap van de Wadden

Het jaarboekje Wadden in Beeld (versie 2020, Pdf 19,6 Mb) is weer verschenen. Het boekje benoemt en duidt nu voor de 6e keer opvallende trends uit de natuur, in het landschap, en registreert ook maatschappelijke ontwikkelingen in het Waddengebied. Het jaar 2020 vormt het referentiekader. Het eerste exemplaar is vandaag uitgereikt door Linda-Rose Santhagens van Rijkswaterstaat, plv. voorzitter van het Opdrachtgeversoverleg Basismonitoring Wadden, aan Marre Walter, directeur Beheer van de Beheerautoriteit Waddenzee.

In 2020 werd de wereld opgeschrikt door het coronavirus. Dat had ook impact op de Wadden. Door de maatregelen waren er landelijk bijvoorbeeld minder schepen beschikbaar voor de monitoring. Toch is het voor de Waddenzee gelukt om vrijwel alle monitoring – soms met wat vertraging - doorgang te laten vinden. Wel waren de Wadwachters op onder andere de Richel en Engelsmanplaat in 2020 afwezig door coronamaatregelen.

Jachthavens

De gevolgen van het coronavirus waren voor de jachthavens en de chartervaart het duidelijkst zichtbaar. Op Vlieland mocht bijvoorbeeld niet dubbel worden afgemeerd, waardoor veel meer buiten de havens geankerd werd. In de chartervaart werd 95% van de vaarten geannuleerd omdat deze onder de veel strengere horecaregels valt.

Verstoring door vliegtuigen

In de nadere analyses op onder meer De Vliehors viel op dat incidentele verstoring door bepaalde vliegtuigtypes een enorme impact kan hebben op vogels. Zo verspillen scholeksters bijvoorbeeld door verstoring een groot deel van hun dagelijkse beschikbare energie, zeker als opvliegen tijdens etenstijd. De mate van verstoring hangt  sterk af van het type vliegtuig, maar ook van de vlieghoogte. Sportvliegtuigjes, die hoger dan 450 meter moeten vliegen, verstoren bijvoorbeeld nauwelijks. Verstoring door laagvliegende transportvliegtuigen is het grootst.

Juridische bescherming

In deze editie van Wadden in Beeld ook aandacht voor de juridische bescherming van het Waddenzee-ecosysteem bij klimaatverandering. Stijgende temperaturen, meer weerextremen, zeespiegelstijging, minder zoetwaterinstroom in de zomer: de Waddenzee zal er mee te maken krijgen. Internationale verdragen en EU-richtlijnen beschermen de natuur van de Waddenzee, waardoor landen verplicht zijn om de natuur te behouden of te herstellen. Wadden in Beeld zet de beschermingsregimes en samenwerkingsverbanden op een rij, en stelt ook vragen: Hoe verhoudt deze verplichting zich tot het feit dat de Waddennatuur uiterst dynamisch is? En wat als die dynamiek zelf weer beïnvloed wordt door klimaatverandering?

Welvarend

Als laatste een opvallende ontwikkeling op het sociaaleconomische vlak. Een onderzoek naar migratiedynamiek laat zien dat op de Waddeneilanden geen sprake is van zogenoemde “gentrificatie”. Dat is de opwaardering van woongebieden door de komst van welvarende mensen,  een fenomeen dat speelt op een aantal Duitse Waddeneilanden. De nieuwkomers zijn wel relatief welvarend, maar niet welvarender dan de mensen die er al wonen.

Basismonitoring Waddenzee

Wadden in beeld 2020 is een uitgave van het Kernteam Basismonitoring Wadden, waarin samenwerken: ministerie Infrastructuur en Waterstaat, Rijkswaterstaat, ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Vogelbescherming Nederland, It Fryske Gea, Het Groninger Landschap, Landschap Noord-Holland, provincies Groningen, Fryslân, Noord-Holland, NAM en de Waddenacademie.

Het boekje wordt in een beperkte oplage verspreid en is hier te downloaden (Pdf, 19.6 Mb).

 

 

Wadden in Beeld 2019: de vijfde editie

Bevolkingskrimp Waddengebied gestopt en Ameland erg duurzaam

In ‘Wadden in Beeld’ hebben verschillende beheerorganisaties de meest opvallende trends in het Waddengebied in 2019 in beeld gebracht. Naast een overzicht van de ontwikkelingen in de natuurwaarden is in deze vijfde jaargang (pdf,12 Mb) veel aandacht voor de cijfers van gemeenten op sociaaleconomisch, demografisch en cultureel vlak. Alle jaargangen zijn gebundeld in een lustrumeditie (pdf,14 Mb).

Zo is de Waddenbalans ontwikkeld. Dit is een nieuw systeem dat ingewonnen data op het gebied van people-planet-profit in samenhang brengt. Het blijkt dat de gemeenten Ameland en Vlieland  hoog scoren op duurzaam gebruik van het Waddengebied. De meer industriegeorienteerde  gemeenten Den Helder en Delfzijl sluiten, niet onverwacht, de gelederen. 

Demografische ontwikkelingen
In 2019 is een eind gekomen aan de bevolkingskrimp in het Waddengebied. In alle Waddengemeenten samen is de bevolking voor het eerst sinds vele jaren weer toegenomen, en wel met 1.700 personen. Dit wordt in belangrijke mate veroorzaakt doordat er voor het eerst sinds jaren sprake is van een vestigingsoverschot op álle eilanden. Desondanks is de totale bevolking nog wel ruim 5600 personen kleiner dan in het referentiejaar 2012, maar de dalende lijn is omgebogen.

Dynamiek
Ook is een begin gemaakt met het ontwikkelen van indicatoren voor het volgen van de kernwaarde ‘morfologische dynamiek’ in het waddensysteem. Uit een rangschikking van ingeschatte effecten blijkt dat met name dijken, dammen en kwelderwerken een grote impact hebben op de natuurlijke dynamiek.

Veranderende natuurlijke verhoudingen
Wadden in beeld besteedt uiteraard ook veel aandacht aan de natuur op het Wad. Op de gemengde schelpdierbanken in de Waddenzee veranderde de verhouding mossels–Japanse oesters. Voor een weerbaar voedselweb is het waardevol dat de mossel letterlijk terrein wint op deze exoot.

In 2019 zijn er veel onderzoeken verschenen over vogels. De aalscholver, lepelaar en de brandgans vallen op door hun goede groeicijfers. Daarentegen krijgen de bonte strandloper en de tureluur het steeds moeilijker.

Waar zijn de zeehonden?
Na jaren van groei lijken de aantallen zeehonden te stabiliseren. In de Nederlandse Waddenzee is zelfs een lichte daling te zien. Dat is opmerkelijk omdat het aantal geboren pups nog steeds stijgt. De oorzaak hierachter is vooralsnog niet duidelijk.

Sinds 2018 staat een vismonitoringsfuik bij Schiermonnikoog vanuit de behoefte aan een betere monitoringdekking en spreiding. Er is een vergelijking gemaakt met de fuik bij Texel die er al decennialang staat. Voor al te verstrekkende conclusies is het nog te vroeg, maar wat al wel duidelijk is, is dat bij Schiermonnikoog meer soorten voorkomen. In de netten bij Texel vinden de onderzoekers juist grotere vissen.

Basismonitoring Waddenzee
Wadden in Beeld is een uitgave van de Kerngroep Basismonitoring Wadden, in opdracht van het Opdrachtgeverscollectief Beheer Waddenzee (OBW). Daarin werken het Rijk, de provincies, de gemeenten en de natuurorganisaties aan een beter beheer van de Waddenzee. Het boekje  is online te zien op waddenzee.nl, met links naar alle brondocumenten. De waargenomen signalen zijn een belangrijke bron voor het bijstellen en aanscherpen van de Basismonitoring Wadden.

Wadden in Beeld 2019 (Pdf, 12 Mb)

De lustrumeditie Wadden in Beeld met alle artikelen over 5 jaar (Pdf, 14 Mb)

Eerdere uitgaven Wadden in Beeld

Op deze pagina vindt u de publicaties van het jaarboekje Wadden in Beeld.

Het boekje bevat een breed overzicht van ontwikkelingen per jaar. Het rapport is naast de waddenprofessional bedoeld voor een breed publiek: wie geïnteresseerd is in achtergronden kan doorklikken.

'Wadden in Beeld' is een uitgave van het kernteam Basismonitoring, , waarin samenwerken: ministerie Infrastructuur en Waterstaat, Rijkswaterstaat, ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Vogelbescherming Nederland, It Fryske Gea, Het Groninger Landschap, Landschap Noord-Holland, provincies Groningen, Fryslân, Noord-Holland, NAM en de Waddenacademie.

Wadden in Beeld verschijnt in een beperkte druk. De digitale documenten bevatten links naar de brondocumenten.

Wadden in Beeld 2019 (Pdf, 12 Mb)

Extra: Lustrumeditie 2019 (Pdf, 13,8 Mb)

Wadden in Beeld 2018 (Pdf, 12 Mb)

Wadden in Beeld 2017 (Pdf, 10 Mb)

Wadden in Beeld 2016 (Pdf, 9 Mb)

Wadden in Beeld 2015 (Pdf, 5 Mb)