InterWad: 'open' informatieplaats over de Wadden

Bron: Frits de Jong, www.noiv.nl

In een historisch pand van de Stichting het Old Burger Weeshuis aan het Ruiterskwartier/de Nieuwestad in Leeuwarden zetelen sinds 1 januari 2007 de belangrijkste Waddenorganisaties. Een van die organisaties is InterWad, een programma dat (organisatorisch) valt onder Stichting ICTU en als doel heeft om de centrale plaats (Waddenzee.nl) te worden/te zijn voor digitale (Nederlands- en Engelstalige) informatie over de Wadden. Bij het nastreven van dat doel wordt flink gebruikgemaakt van open source software en open standaarden. Wat betreft programmamanager Piet Feddema past dat ook goed in de filosofie dat kennis beschikbaar moet zijn voor iedereen. "Zeker als het gaat om overheidsinformatie."


Op 26 juni maakte het Werelderfgoed Comité van de Unesco bekend dat het de Waddenzee op de Werelderfgoedlijst heeft geplaatst. Daarmee onderstreepte Unesco, de organisatie voor educatie, wetenschap en cultuur van de Verenigde Naties, de grote natuurwaarde van de Waddenzee en wel zodanig dat deze bescherming verdient en voor toekomstige generaties behouden moet blijven. In een reactie toonde minister Gerda Verburg van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) zich zeer verheugd met de toekenning. 'De werelderfgoedstatus biedt wereldwijde erkenning en het betekent waardering voor de manier waarop bewoners en gebruikers tot op de dag van vandaag met het gebied zijn omgegaan', aldus Verburg, die de uitspraken deed namens haar Duitse collega Sigmar Gabriel en de minister-presidenten van de (Noord-)Duitse deelstaten Neder-Saksen en Sleeswijk-Holstein. Die betrokkenheid van Duitse bewindspersonen is minder vreemd dan het lijkt. De Waddenzee, met een lengte van 500 kilometer en een breedte van gemiddeld 20 kilometer, laat zich niet stoppen door grenzen. Het is een thema dat bewoners, gebruikers en betrokkenen van Nederland, Duitsland én Denemarken aangaat. Met alle gevolgen, belangen en discussies van dien.

Piet Feddema
Om goed in kaart te (kunnen) brengen van wat er speelt en leeft rondom de Waddenzee, is in 1997 InterWad opgericht, een Nederlands project met als doel om de centrale plaats te worden voor digitale (Nederlands- en Engelstalige) informatie over de Wadden. In eerste instantie opgezet als initiatief van twee ministeries (LNV en V&W), maar inmiddels geworden tot een project waarbij onder meer vijf ministeries (LNV, V&W, VROM, EZ en Defensie), drie waddenprovincies (Noord-Holland, Fryslân en Groningen) en 18 waddengemeenten bij aangesloten zijn.

TYPO3
Programmamanager van InterWad is Piet Feddema, en vanaf het allereerste uur is hij betrokken bij het initiatief dat sinds 2002 programmaonderdeel is van Stichting ICTU ("Met 3,5 fte zijn we daarin een van de kleinste, maar wel langstlopende programma's"). Belangrijkste taak voor Feddema en zijn medewerkers, is het ontsluiten van de vele kennis rondom het 'thema Waddenzee'. Communicatie, en met name internet, speelt daarin een cruciale rol. "Onze doelgroep is een breed publiek, van waddenprofessionals tot aan studenten en scholieren. Dat betekent dat je mensen wilt en moet kunnen aanspreken op veel verschillende niveaus, waarbij de basisinformatie eenvoudig moet zijn. Dat is niet altijd even makkelijk, want overheden en kennisinstituten grossieren graag in dikke rapporten die voor buitenstaanders niet altijd even makkelijk te doorgronden zijn. Het plaatsen op de websites van leesbare samenvattingen, naast de rapporten zelf, is dan ook een van onze taken."

De websites waar Feddema over spreekt, zijn gemaakt met behulp van het open source content management systeem (CMS) TYPO3. De eerste stappen naar open source software werden circa vijf jaar geleden gemaakt, aldus Feddema. "De groei van de website (WaddenZee.nl) was destijds al goed zichtbaar, ook qua content, en voor ons was dat reden om uit te zien naar een nieuw CMS. Toentertijd gebruikten we een systeem dat gebouwd was met gesloten software, maar voor ons was die keus niet meer zo vanzelfsprekend nadat we via via gewezen waren op het bestaan van open source software. Het sprak ons aan, ook omdat we mogelijkerwijs daardoor enigszins zouden kunnen besparen op de kosten. Aan het systeem met gesloten software betaalden we eenmalig 25.000 euro, met een jaarlijkse fee van 5000 euro, en dat was voor ons toch wel een forse uitgave. Dat heeft ons doen besluiten om ook te kijken naar open source software. We hebben een vergelijking gemaakt van een aantal open source CMS-pakketten, en daarbij kwam TYPO3 als beste uit de bus. Mee heeft gespeeld dat het al bij meerdere overheidsorganisaties in gebruik was, maar ook dat het beschikt over een grote community. Met name in Duitsland en de Verenigde Staten is een groot aantal TYPO3-gebruikers en - ontwikkelaars te vinden."

Minnesota MapServer
Veel problemen bij het overzetten naar het nieuwe systeem zijn er niet geweest, zo laat Piet Feddema weten. "We zijn gestart met het bouwen van de nieuwe website, en hebben bewust de oude en nieuwe website naast elkaar laten draaien. Het meest 'lastige' was nog het overzetten van de bak met informatie, maar uiteindelijk is ook dat redelijk snel gegaan."

De bouw van de nieuwe website, met behulp van open source software, bleek voor InterWad slechts een begin. Circa vier jaar geleden werd ook bij het ontsluiten van het kaartmateriaal een keus gemaakt voor open source software en open standaarden. "Al in 2000 hebben we besloten om meer met digitaal kaartmateriaal te gaan werken, en de eerste jaren hebben we daarbij vrolijk meegelift op de diensten die Rijkswaterstaat afnam. Dat betekende dat we gebruikmaakten van geografisch ESRI-materiaal, peperdure software. Dat heeft geduurd tot 2002. In dat jaar kwamen we te vallen onder ICTU, en een van onze adviseurs destijds (Wim Blanken), raadde ons aan om ook eens te kijken naar open source GIS-materiaal. Zo kwamen we uit bij de Minnesota MapServer, een open sourcetoepassing voor het publiceren van ruimtelijke gegevens en interactieve kaarten. Ook het omzetten van al dat kaartmateriaal is probleemloos verlopen. Nu wordt het door ons standaard gebruikt, waarbij onder meer het kaartmateriaal wordt voorzien van meta-informatie. Momenteel zijn we bezig om, met al onze waddenzeekaarten, aan te sluiten bij Inspire. Dat is een richtlijn die moet leiden tot een Europese geo-informatie infrastructuur, en waarvoor in Nederland het ministerie van VROM verantwoordelijk is", aldus Feddema, die stellig is waar het gaat om open source software en open standaarden. "Wij zullen nooit weer een CMS aanschaffen of (laten) bouwen, dat geen open source software is. En wat geo-informatie betreft zullen we in de toekomst in alle gevallen gebruikmaken van open standaarden. Dat past ook in de filosofie dat kennis beschikbaar moet zijn voor iedereen. Zeker als het gaat om overheidsinformatie."

Uitwisselbaarheid
Een van de websites waar InterWad nauw bij betrokken is, is de Wadden Sea World Heritage Site. Ook die site is gebouwd met behulp van TYPO3. Volgens Piet Feddema ligt het in de lijn der verwachting dat ook andere sites die zich bezighouden met het 'thema Waddenzee' vroeg of laat de overstap maken naar open source software. Wat betreft Feddema zijn ook open standaarden steeds meer noodzaak. "Zeker bij het soort websites waar informatie uit verschillende landen samenkomt. We hebben bijvoorbeeld te maken met olie of zeegras, en die laten zich echt niet stoppen niet bij de grens. En om de gegevensuitwisseling tussen de verschillende organisaties en -waddenlanden optimaal te laten verlopen, zullen de internationale kaarten ontsloten moeten worden door middel van open standaarden", aldus Feddema, die het lastig zegt te vinden een bedrag te noemen dat mogelijk bespaard is door de keus voor open source software en open standaarden. "Dat zou ik niet kunnen zeggen. In ieder geval is zeker dat we qua investeringen hebben bespaard, en dan moet je denken aan 40 tot 50 procent. Aan onderhoud en beheer zullen de uitgaven niet veel anders zijn dan voorheen. Dat zijn zaken die we uitbesteden aan externe partijen, en die zul je marktconform moeten betalen. Nogmaals: ik weet niet hoeveel we bespaard hebben, maar weet wel dat we niet duurder uit zijn door deze keus. Daarnaast hangt het er ook maar net vanaf welke functionaliteiten je wil."

OpenOffice.org
Al wel 'in productie' bij InterWad, maar minder opvallend aanwezig, is het open source kantoorpakket OpenOffice.org. Sinds circa drie jaar wordt er door de medewerkers van InterWad gewerkt met dit pakket, en vandaag de dag is er weinig reden tot klagen meer. "Die klachten zijn er wel geweest", aldus Feddema. "Met name de overgang was erg moeizaam, en vooral in het eerste half jaar hebben we een aantal vervelende problemen gehad met OpenOffice.org. Toch houden we, alhoewel we binnen InterWad helemaal over zijn op OpenOffice.org, ook een Windows-variant achter de hand. De reden daarvoor is dat een aantal van de organisaties waar wij contact mee hebben, nog niet overweg kan met bestanden opgemaakt in OpenOffice.org. Gelukkig wordt ook dat steeds makkelijker, want vanuit OpenOffice.org is het tegenwoordig een fluitje van een cent om een bestand als Word-document op te slaan. En op die manier is iedereen tevreden."

Ruim twaalf jaar na de start van InterWad mag geconcludeerd worden dat het project inmiddels voldoende bestaansrecht heeft. Volgens Feddema bewijzen ook de bezoekcijfers van de verschillende websites dat. "Per dag komen ruim 3000 unieke bezoekers langs op Waddenzee.nl, en dat zegt veel. Ons programma bij ICTU loopt in principe tot en met eind 2011, en ik heb nog geen idee wat er daarna gebeurt. Eerlijk gezegd ben ik daar ook niet zo bang voor. Wij hebben ons met dit thema een volwaardige plaats verworven tussen overheid en samenleving, en het lijkt mij dat InterWad niet meer weg te denken is. En ja, onder welke vlag dan dat gebeurt (ICTU, regio of ministerie), daar maak ik mij niet zo druk om. Dat komt wel goed..."

Piet Feddema van InterWad is een van de sprekers op de 3de Voorlopersbijeenkomst, een bijeenkomst die op donderdag 1 oktober in Utrecht wordt gehouden. Hij zal tijdens die gelegenheid onder meer spreken over de keus van InterWad voor open standaarden en open source software.

Tekst en foto: frits.jong@noiv.nl (Frits de Jong - NOiV)